چهارشنبه،۱۰آبان۱۳۹۶
کد: 157070

ایران؛ محور همگرایی های سیاسی و اقتصادی منطقه

 

تهران امروز میزبان روسای جمهور روسیه و جمهوری آذربایجان در قالب دومین اجلاس سه جانبه است.

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی احرارگیل،این نشست در حالی برگزار می شود که شرایط ژئوپلتیکی و میدانی منطقه، سه کشور را به سوی همگرایی بیشتر سوق داده است.

همین شرایط موجب شکل گیری پیوند های مشابه منطقه ای در چارچوب سیاست چند جانبه گرایی البته با محوریت ایران با انگیزه های سیاسی و اقتصادی شده است، نمونه هایی همچون همگرایی ایران – عراق و ترکیه ، ایران – عراق و سوریه … پیوندهایی که در سایه شکست سیاستهای منطقه ای امریکا و محور غربی – عربی در منطقه در حال شکل گیری است.
نخستین نشست مشترک این سه کشور مرداد سال گذشته به میزبانی باکو برگزار شد نشستی که منجر به امضای شش سند همکاری در زمینه‌های اجرای طرح دالان حمل و نقل شمال-جنوب، همکاری در حوزه گردشگری، تفاهم‌نامه میان بانک‌های مرکزی ایران و جمهوری آذربایجان شد.
روسیه هم تلاش می کند تا فصل جدید نقش افرینی خود در منطقه را در تعامل با ایران ادامه دهد. این کشور همکاری های مشترک اقتصادی خود را همگام با گسترش همکاری های سیاسی و منطقه ای با جمهوری اسلامی ایران گسترش می دهد رویکردی که در سایه ان طرح های غربی – عربی برای تغییر جغرافیای سیاسی منطقه به شکست کشیده شده است و گسترش روابط اقتصادی این روابط را مستحکم تر خواهد کرد .
برهمین اساس می توان امضای قرارداد احداث یک هزار و ۲۰۰ مگاوات نیروگاه جدید هسته ای و تکمیل واحد دوم و سوم نیرو گاه اتمی بوشهر را که روز گذشته بین دو کشور امضا شد در همین چارچوب ارزیابی کرد.
اهداف سیاسی روسیه که در قالب طرح‌های اقتصادی مانند اتحادیه اقتصادی اوراسیا دنبال می‌شود (از طریق پروژه شمال-جنوب و البته مشارکت کشورهایی مانند ایران و جمهوری آذربایجان)، حجم وسیعی از معادلات به هم پیوسته و پیچیده را شکل خواهد داد که شیرازه روابط کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز با روسیه و ایران را گسترش می‌دهد و موجب توسعه و استحکام اتحادیه اقتصادی اوراسیا می‌شود.
به عبارت دیگر ارزش متقابل اتحادیه اقتصادی اوراسیا به وابستگی‌های اقتصادی در حوزه‌های مختلف تجاری و البته دیپلماسی انرژی مربوط است که بتواند این اتحادیه را به یک مرکز راهبردی و اجتناب ناپذیر تبدیل کند.
دیگر اهداف از جمله توسعه کشتیرانی تجاری و گردشگری، عمده معادلات اقتصادی و تکمیل کریدور شمال-جنوب از طریق آستراخان و مسائل مربوط به پهنه آبی خزر نیز مورد توجه مسکو است . در این زمینه روسیه بر نقش فعال شرکت‌های خصوصی تاکید کرده است.
حجم مبادلات تجاری ایران و روسیه طی سالهای اخیر از مرز ۲ میلیارد دلار تجاوز نکرده است که از این میزان حدود یک میلیارد و ۴۰۰ میلیون دلار واردات ما از روسیه و حدود ۶۰۰ میلیون دلار هم صادرات ما به روسیه است.
فعالان اقتصادی مشکل حمل و نقل را به عنوان مشکل اصلی در سر راه توسعه روابط اقتصادی میان ایران و روسیه عنوان می کنند چراکه بیشتر خریداران کالاهای ایرانی استان های جنوبی روسیه هستند که به دلیل نبود پرواز مستقیم به این استان ها امکان دسترسی به این بازار برای کالاهای ایران محدود شده است .
عمده مبادلات ایران و روسیه کالاهای صنعتی مانند چوب ، آهن آلات و فلزات و مواد غذایی است که سهم ایرانی عمدتا مواد غذایی است و مشکل اصلی در صادرات محصولات ایرانی به روسیه تعرفه های وارداتی تبعیضی برای ورود کالاهای ایرانی است .
جمهوری آذربایجان هم به عنوان لولای ارتباطی بین ایران و بازارهای اقتصادی سی.آی.اس، بر حسب پتانسیل اقتصادی خود و حجم مناسبات تجاری با ایران، از قابلیت هدایت‌بخش عمده مبادلات تجاری ایران با بازارهای اقتصادی سی.آی.اس از مجرای قفقاز برخوردار است و این امر علاوه بر تعمیق مبادلات تجاری بین دو کشور، می تواند موجب شکل‌گیری مناسبات راهبردی بین طرفین باشد.
در مجموع با توجه به پایین بودن هزینه تولید در ایران به دلیل انرژی، نیروی کار و مواد اولیه ارزان ، صادرات محصولات کشاورزی بویژه از استانهای مرزی با توجه به تعدد و کیفیت این محصولات و سایر تسهیلاتی که دولت ارائه می کند از مزیتهایی زیادی برای صادرات به جمهوری آذربایجان برخوردار است اما به شرطی که قواعد و اصول تجارت و بازاریابی مثل بسته بندی مناسب و … رعایت شود.
روابط جمهوری آذربایجان و جمهوری اسلامی ایران با دو دهه سابقه، همواره با روند رو به رشد همراه بوده است وجود مرزهای مشترک زمینی به طول بیش از ۷۵۰ کیلومتر، در کنار وجوهات مشترک فرهنگی و زبانی به همراه سابقه تاریخی و فرهنگی وآداب وسنن مشترک ازجمله عوامل نزدیکی دو کشورایران وجمهوری آذربایجان درسال‌های اخیر بوده است.
جمهوری آذربایجان اقلامی مانند مصالح ساختمانی، نساجی، لوازم خانگی، اتومبیل و قطعات وابسته به آن و حتی بسیاری از مواد غذایی را از خارج وارد میکند و به یک مصرف کننده واقعی تبدیل شده است با توجه به قیمت و کیفیت مناسب محصولات کشاورزی و مصالح ساختمانی ایران و ترانزیت مسافر ، کالا و سوپاپ گاز از سرزمین اصلی به جمهوری خود مختار نخجوان شرایط مناسبی را برای کالاهای مصرفی صادراتی ایران ایجاد کرده و از طرف دیگر ایران نیز در سالهای قبل برخی نیاز های خود را از بازار جمهوری آذربایجان تامین نموده است.
جمهوری آذربایجان در راستای سیاست عملگرایانه خود تلاش می‌کند که به قطب پیوند دهنده شرق و غرب تبدیل شود و کریدور شمال-جنوب که اتصال کشورهای حاشیه خلیج فارس و شبه قاره از طریق ایران به آذربایجان و از این کشور به روسیه، شمال و شرق اروپا را ممکن می‌سازد، نقش محوری در زمینه بازرگانی و ترانزیت به جمهوری آذربایجان می‌دهد.
به همین دلیل تکمیل زیرساخت‌ها و ایجاد مناطق آزاد برای تکمیل طرح شمال-جنوب برای دولت باکو بسیار اهمیت دارد.سطح مبادلات اقتصادی ایران و آذربایجان در سال گذشته رشدی ۷۰ درصدی را تجربه کرد و در ۹ ماه سال میلادی جاری نیز رشدی ۳۳ درصدی داشت.
اتصال راه آهن سراسری ایران به جمهوری آذربایجان و دستیابی این کشور به مسیری امن برای دسترسی به ابهای خلیج فارس یکی از محورهای مهم مذاکرات دو جانبه در این نشست است .
بنابراین با توجه نقش افرینی این سه کشور در میدان منطقه ای و بین المللی نشست سه جانبه امروز میان ایران، اذربایجان و روسیه را می توان حول پنج محور ارزیابی کرد ؛
موضوع اول: جمهوری اسلامی ایران همواره بر سیاست رابطه دوستانه و سودمند با همسایگان خود تاکید کرده و با توجه به عدم اجرای مناسب برجام توسط کشورهای غربی، تهران تلاش می‌کند در چارچوب شرایط به دست آمده، برنامه‌های کلان اقتصادی خود را با تاکید بر محور همسایگان تعریف کند.
موضوع دوم: مسائل زیست محیطی و آلودگی دریای خزر است که با توجه به استخراج نفت توسط جمهوری آذربایجان و دیگر کشورهای ساحلی مانند ترکمنستان، این عملیات با استفاده از تجهیزات پیشرفته دنیا انجام نمی‌شود و موجب آلودگی این پهنه آبی شده است. این مشکل می‌تواند با توجه به علاقه شرکت‌های نفتی روسیه برای حضور در این عرصه و تجربیات متخصصان شرکت نفت ایران حل و فصل شود.
موضوع سوم: منافع مشترک سه کشور از طرح “کریدور شمال-جنوب” است. در نشست مرداد ماه سال ۹۵، تاکید بر اجرای طرح مذکور و ایجاد زیرساخت‌های آن از مسائل اصلی بود. به نظر می‌رسد که در نشست تهران نیز بر ایجاد زمینه برای ادامه کریدور شمال-جنوب تاکید شود.
موضوع چهارم: راهبرد چندجانبه‌گرایی مسکو پس از تحریم‌های غرب به واسطه حوادث سال ۲۰۱۴ از دیگر مسائل مهم است. در این خصوص روسیه تلاش می‌کند که ارتباط خوبی با کشورهای حوزه قفقاز جنوبی و خاورمیانه برقرار کند.
به عبارت دیگر آنچه امروز در سیاست خارجی روسیه مبنی بر قابلیت حضور همزمان در چندین جبهه را می‌دهد، تا حدودی برگرفته از همین استراتژی چندجانبه‌گرایی مسکو و تاکید بر گفت‌وگو در چارچوب قوانین بین‌المللی می‌باشد.
موضوع پنجم: جمهوری آذربایجان از آنجا که فدراسیون روسیه از ارمنستان حمایت می‌کند و این پشتیبانی تاثیر بسیار زیادی بر تعیین نتیجه در مناقشه قره باغ دارد، تلاش کرده از طریق ارتباط با کشورهای غربی خلاء نبود حامی قدرتمند را پر کند. حال شرایط منطقه قفقاز جنوبی به گونه‌ای رقم می‌خورد که روسیه درصدد احیا و گسترش روابط با کشورهای منطقه به ویژه آذربایجان است، باکو نیز از طریق توسعه همکاری‌ها با مسکو، جلب حمایت سیاسی روسیه و کاهش فشار از سوی آنها را دنبال می‌کند. نشست سه جانبه تهران بر اجرایی شدن هر چه بیشتر این موضوع کمک می‌کند.
بنابراین باید گفت هدف ایران و البته روسیه از برگزاری نشست سه جانبه تعمیق مناسبات است و بر علیه هیچ کشور دیگری نیست. ادامه اختلافات باکو و ایروان بر سر مسئله قره باغ، به معنای وجود نا امنی در نزدیکی مرزهای ایران تلقی می‌شود و جمهوری اسلامی ایران همواره بر حل مسئله و احیای روابط ارمنستان و جمهوری آذربایجان تاکید کرده است.
بنابراین ایجاد سازوکار و رویکرد میانجی‌گرانه برای حل بهتر و سریعتر مسئله قره باغ و به دنبال آن منفعت هر دو طرف مسئله قره‌باغ، از اهداف اصلی ایران در رابطه با منطقه قفقاز جنوبی است.
در مجموع گسترش همکاری‌های منطقه‌ای و البته تاکید بر مبارزه با تروریسم نیز از جمله مسائل مطرح شده در این نشست سه جانبه خواهد بود که بازتاب و اهمیت آن بعد از برگزاری مشخص خواهد شد و باید دید که طرح چه بحثی می‌تواند اهمیت سیاسی این دیدارها در تهران را برجسته کند.
انجام این قبیل همکاری‌ها و همگرایی‌های منطقه‌ای، با توجه به تأثیر آن بر ثبات و امنیت سه کشور، از اهمیت خاصی برخوردار است. از سوی دیگر ایران، آذربایجان و روسیه با توجه به اشتراک‌های منطقه‌ای خود در حوزه اقتصادی، می‌توانند نقشه راه توسعه همکاری‌های مشترک خود که در برگیرنده اجرای طرح‌های مختلف در زمینه‌های تجارت، ترانزیت، انرژی و گردشگری است را ترسیم کنند.
این اجلاس به معنای آغاز شکل‌گیری اتحادیه یا پیمان جدید است، اما می‌تواند به عنوان یک روند جدید از همکاری کشورهایی که دارای دیدگاه‌های مشترک هستند، شناخته شود و نوع اجرای آن، الگوی همکاری‌های منطقه‌ای برای دیگر کشورها باشد.

محمد رضا طلاجوران – خبرنگار گروه سیاسی خبرگزاری صداسیما

نام *
پست الکترونیک *
وب سایت